URANIA — Postępy Astronomii o n l i n e
archiwum Uranii
Urania - Archiwum on-line Urania 12/1981
 Rocznik 1981:
 Linki sponsorowane:
KRONIKA HISTORYCZNA

Simon Stevin (1548–1620)

T. Zbigniew Dworak

W ubiegłym roku minęła 360 rocznica śmierci Simona Stevina, uczonego flamandzkiego, zwanego też Stevinusem. Był to prawdziwy homo universalis epoki Odrodzenia — matematyk, fizyk, astronom, geograf, księgowy, architekt, inżynier wojskowy.

Simon Stevin urodził się w 1548 (lub 1549) roku w Brugii. Mieszkał w Antwerpii, a potem w Lejdzie, Delfcie i Hadze. Studiował na Uniwersytecie Lejdejskim, gdzie później wykładał matematykę. W latach 1571–1581 podróżował po Europie, nim wreszcie osiadł na stałe w Niderlandach. Był głównym inżynierem i generalnym kwatermistrzem armii Maurycego Orańskiego, hr. Nassau, organizatora i wodza powstania przeciwko panowaniu hiszpańskiemu. Stevin opracował i skonstruował system śluz pozwalających zalewać poldery, co umożliwiało skuteczną obronę Holandii przed nieprzyjacielskimi najazdami.

Imponująco przedstawia się dorobek naukowy Stevinusa. W opublikowanym w 1585 roku dziele De Thiende wprowadził ułamki dziesiętne, co znakomicie uprościło obliczenia, zwłaszcza astronomiczne. Podał również sposób obliczania ujemnych pierwiastków równań oraz zaproponował przybliżoną metodę znajdowania pierwiastków równania w zadanym interwale. Głosił też potrzebę wprowadzenia miar dziesiętnych (L'Arithmetique, 1585).

W epokowym dziele De Baghinselen der Weeghconst („Zasada równowagi”, 1586) dowodził niemożliwości skonstruowania perpetuum mobile. Wprowadził pojęcie równowagi stałej i chwiejnej. Odkrył paradoks hydrostatyczny, nazywany obecnie twierdzeniem Stevina, a także zasadę trójkąta sił równoważną zasadzie równoległoboku sił, co dało nowy impuls do badań praw statyki. Przyczynił się również do zanegowania stwierdzenia Arystotelesa, że cięższe ciała spadają szybciej niż lżejsze.

W nawigacji Stevin zaproponował metodę określania długości geograficznej za pomocą deklinacji magnetycznej strzałki kompasu oraz wprowadził pojęcie loksodromy.

Dla badań astronomicznych szczególne znaczenie ma jego pięciotomowe dzieło Wisconstighe Ghedachtenissen („Pamiętniki Matematyczne”), wydane w latach 1605–1608 w Lejdzie, a poświęcone algebrze, geometrii, trygonometrii, astronomii, mechanice, optyce, topografii, nawigacji, fortyfikacji. W dziele tym Simon Stevin, przeprowadzając porównanie pomiędzy modelem geocentrycznym a heliocentrycznym, udziela całkowitego poparcia teorii Kopernika. Co więcej, Stevin poprawił system Kopernika usuwając z niego tzw. trzeci ruch Ziemi jako najzupełniej zbędny.

Kopernik, chcąc wyjaśnić zachowanie stałego kierunku w przestrzeni osi ziemskiej, wprowadził ruch osi zataczającej stożek z okresem rocznym. Była to sztuczna konstrukcja, na co uwagę zwrócił już Rothmann w 1590 r. w liście do Tychona Brahego. Stevin usunął ostatecznie z teorii Kopernika trzeci ruch Ziemi, co następnie ułatwiło Keplerowi prawidłowe określenie ruchu planet, bez żadnych już sztucznych zabiegów.

Osiągnięcia Keplera zaćmiły dokonania Stevina w astronomii i całkiem niesłusznie mniej się o nim wspomina obecnie, niż na przykład o Tychonie Brahem.

Stevinus był także zdolnym i pomysłowym konstruktorem. Spośród różnych jego wynalazków na uwagę zasługuje wóz żaglowy, 26-osobowy, w którym urządzał on razem z przyjaciółmi przejażdżki na plażach Holandii.

Simon Stevin zmarł w 1620 roku, u schyłku epoki Odrodzenia.

(Źródło: „Urania” nr 12/1981)
   wstecz        dalej    

© „Urania — Postępy Astronomii”
webmaster: Marek Gołębiewski