URANIA — Postępy Astronomii  on–line
archiwum Uranii Urania - Archiwum on-line
Urania 1/1976
Rocznik 1976:
Linki sponsorowane:
KRONIKA

Najdalsza obserwowana Galaktyka

Zbigniew Paprotny

Wykonane za pomocą 5-cio metrowego teleskopu Hale'a fotografie wycinka nieba, w którym znajduje się silne radioźródło 3C-123 odkryte 20 lat temu w Wielkiej Brytanii, wykazały, że można je utożsamić z wyjątkowo słabą optycznie galaktyką otoczoną przez trzy inne, jeszcze słabsze. Dr Hyron Spinrad zdołał niedawno zmierzyć przesunięcie dopplerowskie w widmie obiektu 3C-123 a zatem określić jego odległość: 8 miliardów lat światła. Dokonał tego za pomocą trzymetrowego teleskopu obserwatorium Licka oraz specjalnego urządzenia elektronicznego umożliwiającego gromadzenie danych spektroskopowych z kilku nocy obserwacyjnych i ich „wyczyszczenie” z zakłóceń związanych z promieniowaniem tła gwiezdnego, które było około 30 razy silniejsze od emisji 3C-123 w świetle żółtym i czerwonym. Otrzymane w ten sposób widmo zawierało kilka linii charakterystycznych dla galaktyk lecz silnie przesuniętych w kierunku fal dłuższych. Przykładem może być wzbroniona linia emisyjna zjonizowanego tlenu, w normalnych warunkach znajdująca się w nadfioletowej części widma, na długości 3727 angstremów. Przesunięta ona została do strefy pomarańczowej, dokładniej do 6100 angstremów. Linie zjonizowanego wapnia, H i K, z fioletowej przeszły do czerwonej części widma. Na wartość „z” czyli stosunku przesunięcia fali do jej długości, dr Spinrad otrzymał 0,637 co odpowiada prędkości oddalania się rzędu 45% prędkości światła. Jest to jak dotąd największe ze znanych przesunięć dopplerowskich. Dotychczasowy rekord dzierżyła galaktyka odkryta 15 lat temu przez R. Minkowskiego, dla której z = 0,46. Mówiąc o rekordzie odległości wspomnieć też trzeba o kwazarach. Kilka z nich posiada mianowicie większe od 0,637 wartości „z”, jednak interpretacja tak wielkich przesunięć w przypadku kwazarów nie jest jednoznacznie związana z ich odległością.

3C-123 jest gigantyczną galaktyką eliptyczną o widzialnej wielkości gwiazdowej 21m,7. Uwzględniając odległość obliczoną z przesunięcia dopplerowskiego linii w widmie, dr Spinrad ocenił, że 3C-123 jest systemem od 5 do 10 razy większym od naszej Galaktyki. Radioźródło 3C-123 jest około 4 razy silniejsze od obiektu Cygnus A.

Warto zaznaczyć, że obserwowana galaktyka prezentuje się nam tak, jak wyglądała gdy Wszechświat był o połowę młodszy (na długo przed powstaniem Słońca i jego systemu planetarnego). Dlatego właśnie dalsze badania planowane przez dra Spinrada mają wykazać, czy widmo 3C-123 zdradza nadwyżki światła niebieskiego, czego należałoby oczekiwać gdyby gwiazdy w tej galaktyce znajdowały się rzeczywiście na wczesnym szczeblu ewolucyjnym.

Wg Sky and Telescope, 1975, 50, 2, 93.

(Źródło: „Urania” nr 1/1976)
Urania – Postępy Astronomii   ISSN 1689-6009
Międzynarodowy Rok Astronomii 2009
Powered by FreeFind

Urania-PAwww
Urania - Postępy Astronomii Copyright © „Urania — Postępy Astronomii”
webmaster: Marek Gołębiewski
Validated by HTML Validator (based on Tidy)