URANIA — Postępy Astronomii  on–line
archiwum Uranii Urania - Archiwum on-line
Urania 8/1988
Rocznik 1988:
Linki sponsorowane:
Zawartość witryny:
KRONIKA

Pulsar milisekundowy w gromadzie kulistej 

Krzysztof Lechowicz, Ryszard Palczewski

Astronomowie A. Lyne i A. Brinklow z Nuffield Radio Astronomy Laboratories w Jodrell Bank (Wielka Brytania) oznajmili o odkryciu nowego pulsara milisekundowego w gromadzie kulistej M28. M28 obserwowano za pomocą 76-metrowego radioteleskopu w ciągu 90 minut 6 grudnia 1986 r. i ponownie 2 stycznia 1987 r. Każda z tych obserwacji dostarczyła 16 mln próbek czasowych w każdym z 32 kanałów częstotliwości. W wyniku analizy tych danych na superkomputerze Cray XMP z Los Alamos National Laboratory, New Mexico (USA) oraz ponownych obserwacji, przeprowadzonych w okresie 2–9 czerwca 1987 r., stwierdzono obecność w gromadzie kulistej pulsara o okresie 3,05431449090±0,00000000004 ms, oznaczonego jako PSR 1821-24.

Na ogół przyjmuje się, że pulsary są gwiazdami neutronowymi, stopniowo zwalniającymi swój ruch wirowy wskutek wypromieniowywania energii. Pulsar w mgławicy Kraba, który powstał w wyniku eksplozji supernowej z 1054 roku, wiruje 30 razy na sekundę. Pulsary o wieku około miliona lat wirują najczęściej jeden raz na sekundę. Rozumując w ten sposób można by uważać pulsary milisekundowe za bardzo młode. Ale odkrycie pulsara milisekundowego w gromadzie kulistej stanowi przekonywujące potwierdzenie koncepcji, według której są to stare pulsary, które uzyskały dużą szybkość wirowania wskutek przepływu materii z towarzyszącej gwiazdy. Gromady kuliste uważa się za zbiór martwych i umierających gwiazd, chociaż gromady te nie są w żadnym wypadku pozbawionymi aktywności cmentarzyskami. W ostatnich latach stwierdzono, że gromady kuliste zawierają proporcjonalnie większą ilość gwiazd w układach podwójnych, emitujących promieniowanie rentgenowskie, niż w przypadku ogólnej populacji galaktyki. Uważa się, że podwójne układy rentgenowskie są początkiem pulsarów milisekundowych. Z pomiarów pulsacji wiadomo, że pulsar nie znajduje się w układzie podwójnym. Jego okres jest tak stały, że pulsar ten może rywalizować dokładnością z najlepszymi zegarami atomowymi. Nie porusza się więc on po orbicie, bo w przeciwnym przypadku efekt Dopplera zmieniałby obserwowany okres. Być może po nadaniu pulsarowi dużej szybkości wirowania, gwiazda towarzysząca została oddzielona od niego w czasie jednego z częstych przejść przez gromadę kulistą. Istnieje również możliwość, że oba składniki układu połączyły się w wyniku stopniowego wchłonięcia całej materii towarzysza przez pulsar.

Wg New Scientist, 1987, 1566, 41
         Nature, 1987, 328, 399 {DOI}

(Źródło: „Urania” nr 8/1988)


Urania – Postępy Astronomii   ISSN 1689-6009
Międzynarodowy Rok Astronomii 2009
Powered by FreeFind

Urania-PAwww
Urania - Postępy Astronomii Copyright © „Urania — Postępy Astronomii”
webmaster: Marek Gołębiewski
Validated by HTML Validator (based on Tidy)