Teleskop Subaru odkrył małe ciało niebieskie znajdujące się poza orbitą Plutona. Ma to znaczenie dla zrozumienia formowania się, ewolucji i obecnej struktury zewnętrznych rejonów Układu Słonecznego.
Badany obiekt, obecnie oznaczony jako 2023 KQ14, został odkryty w ramach projektu badawczego FOSSIL (Formation of the Outer Solar System: An Icy Legacy), dzięki obserwacjom przeprowadzonym w marcu, maju i sierpniu 2023 roku za pomocą Teleskopu Subaru. Dane te zostały uzupełnione dodatkowymi obserwacjami z lipca 2024 roku, wykonanymi przy użyciu Teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego, a także analizą archiwalnych danych z różnych baz. Łącznie pozwoliło to astronomom prześledzić orbitę obiektu 2023 KQ14 na przestrzeni 19 lat.
Ze względu na swoją niezwykłą i odległą orbitę, 2023 KQ14 został sklasyfikowany jako „sednoid”, czyli ciało typu Sedny. Sednoidy to klasa odległych obiektów Układu Słonecznego, których jedno okrążenie Słońca zajmuje 2800 lat i nigdy nie zbliżają się na odległość mniejszą niż dwukrotność promienia orbity Neptuna. Do tej pory zidentyfikowano tylko trzy takie obiekty. Dzięki ultraszerokiemu polu widzenia i wysokiej czułości Teleskopu Subaru, odkryto czwartą sednoidę, 2023 KQ₁₄. Jej orbita znacząco różni się od orbit pozostałych trzech, oferując nowe wskazówki dotyczące potencjalnego istnienia hipotetycznej Dziewiątej Planety i historii formowania się Układu Słonecznego.
Orbity i położenia trzech sednoidów (oznaczonych na różowo) i innych odległych obiektów transneptunowych znanych w roku 2021. Źródło: Wikipedia
Symulacje numeryczne przeprowadzone przez zespół FOSSIL wskazują, że 2023 KQ14 utrzymuje stabilną orbitę od co najmniej 4,5 miliarda lat. Chociaż jego obecna orbita różni się od orbit innych sednoidów, symulacje pokazują, że orbity tych ciał były zadziwiająco podobne około 4,2 miliarda lat temu.
Fakt, że 2023 KQ14 porusza się obecnie po orbicie innej niż pozostałe sednoidy, wskazuje, że zewnętrzny Układ Słoneczny jest bardziej zróżnicowany i złożony niż wcześniej sądzono. Odkrycie to nakłada również nowe ograniczenia na istnienie hipotetycznej Dziewiątej Planety: jeśli ta faktycznie istnieje, jej orbita musi znajdować się dalej niż się czasem postuluje. Możliwe, że ta planeta kiedyś istniała w Układzie Słonecznym, ale została później wyrzucona, co spowodowało nietypowe orbity, które obserwujemy dzisiaj.
Animacja przedstawia orbitę nowoodkrytej sednoidy, 2023 KQ₁₄, na czerwono, wraz z orbitami trzech wcześniej znanych sednoidów na biało. Siatka w tle jest wyrównana z płaszczyzną ekliptyki, a każdy kwadrat reprezentuje 100 jednostek astronomicznych (au). Źródło: NAOJ
Odnosząc się do znaczenia odkrycia 2023 KQ14, naukowcy zauważają, że obiekt ten został znaleziony w odległym regionie Układu Słonecznego, gdzie grawitacja Neptuna ma niewielką siłę oddzialywania. Obecność obiektów o wydłużonych orbitach i dużych odległościach peryhelium w tym obszarze sugeruje, że w starożytnej erze, w której powstał 2023 KQ14, w tamtym rejonie wydarzyło się coś niezwykłego.
Zrozumienie ewolucji orbitalnej i właściwości fizycznych tych unikalnych, odległych obiektów ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia pełnej historii Układu Słonecznego. Obecnie Teleskop Subaru należy do nielicznych teleskopów na Ziemi, które umożliwiają dokonywanie tego typu odkryć.
Więcej informacji: publikacja Ying-Tung Chen et al, "Discovery and dynamics of a Sedna-like object with a perihelion of 66 au", Nature Astronomy (2025). DOI: 10.1038/s41550-025-02595-7
Opracowanie: Joanna Molenda-Żakowicz
Na ilustracji: Orbita 2023 KQ14 (na czerwono) w porównaniu z orbitami pozostałych trzech gwiazd sesnoidowych (na biało). 2023 KQ14 został odkryty w pobliżu swojego peryhelium w odległości 71 jednostek astronomicznych (71 razy większej niż średnia odległość między Słońcem a Ziemią). Żółty punkt wskazuje jego aktualną pozycję. Źródło: NAOJ
