2 września w Toruniu zostanie odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona prof. Wilhelminie Iwanowskiej, twórczyni Obserwatorium Astronomicznego UMK. Będzie też otwarcie wystawy i spektakl teatralny o astronomce. Wstęp na spektakl jest bezpłatny.
W tym roku mija 120. rocznica urodzin prof. Wilhelminy Iwanowskiej. Z tej okazji Rada Miasta Torunia ustanowiła rok 2025 Rokiem Wilhelminy Iwanowskiej.
We wrześniu i październiku odbędą się główne uroczystości z tym związane. 2 września to rocznica urodzin astronomki i w tym dniu nastąpi odsłonięcie tablicy pamiątkowej na budynku przy ul. Kraszewskiego 20-22, w którym mieszkała. Planowany jest także mural, ale on powstanie później.
Godzinę po odsłonięciu tablicy nastąpi otwarcie wystawy w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej. Wystawa została opracowana przez pracowników Archiwum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i jest poświęcona prof. Wilhelminie Iwanowskiej.
Z kolei wieczorem zaplanowano premierę sztuki teatralnej w formule rozrywkowo-kabaretowej. Będzie to monodram pt. "Astronomka". Scenariusz oparto na autentycznych źródłach, m.in. na wywiadzie „Życie wśród gwiazd Profesor Wilhelminy Iwanowskiej” autorstwa Anny Plaskacz, a także na autobiograficznym artykule „Mój życiorys naukowy”. Spektakl będzie miał charakter musicalowy, jego wykonawczynią będzie Maria Cynk-Mikołajewska. Wstęp na spektakl jest bezpłatny, odbędzie się w klubie "Od Nowa". Spektakl będzie można obejrzeć 2 września, a także 3 września i 14 września.
W ramach Roku Wilheminy Iwanowskiej odbędą się też inne działania. W szczególności 2 października 2025 roku świętować będzie Szkoła Podstawowa w Pigży, której jest patronką. 24 października 2025 roku odbędzie się konferencja o kobietach w nauce. Szykowane są też dwa filmy biograficzne poświęcone prof. Iwanowskiej, w tym jeden produkowany przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne (PTA), wydawcę Uranii.
Plan uroczystości 2 września 2025 roku
Plan uroczystości w Toruniu w dniu 2 września 2025 roku:
godz. 12:00 – odsłonięcie tablicy pamiątkowej przy ul. J. Kraszewskiego 20–22
godz. 13:00 – otwarcie wystawy poświęconej prof. Wilhelminie Iwanowskiej w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej – Książnicy Kopernikańskiej (ul. J. Słowackiego 8)
godz. 19:00 – monodram muzyczny „Astronomka” oparty na wspomnieniach prof. Iwanowskiej, w wykonaniu Marii Cynk-Mikołajewskiej w Akademickim Centrum Kultury i Sztuki Od Nowa (ul. J. Gagarina 37a), wstęp wolny.
Życiorys Wilhelminy Iwanowskiej
Wilhelmina Iwanowska urodziła się 2 września 1905 roku w Wilnie, zmarła 16 maja 1999 roku w Toruniu. Studiowała matematykę na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie i otrzymała propozycję pracy w obserwatorium astronomicznym od prof. Władysława Dziewulskiego. W 1933 roku uzyskała doktorat z astronomii. Na staż podoktorski pojechała do Szwecji do Obserwatorium Sztokholmskiego, a w 1937 roku uzyskała habilitację.
W 1945 roku wraz z innymi pracownikami uniwersytetu w Wilnie przeniosła się do Torunia. Była współtwórczynią Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, a w szczególności Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach koło Torunia (wspólnie z prof. Władysławem Dziewulskim). W 1946 roku objęła Katedrę Astrofizyki. Dzięki jej wysiłkom w 1947 roku do obserwatorium trafił astrograf Drapera, a obserwacje nim rozpoczęto w 1949 roku Instrument ten jest obecnie cenny zabytkiem, który przysłużył się do stworzenia nowej dziedziny astronomii: astrofizyki, do dzisiaj można go oglądać w obserwatorium.
Wilhelmina Iwanowska przebywała także na stażu naukowym w Stanach Zjednoczonych w kilku obserwatoriach w latach 1948-1949. Za czasów, gdy kierowała Obserwatorium Astronomicznym UMK (1952-1976), w obserwatorium zainstalowano największy teleskop optyczny na terenie naszego krajów o średnicy 90 cm (w 1962 roku). Z jej inicjatywy w obserwatorium rozpoczęto także obserwacje radioastronomiczne
Wilhelmina Iwanowska była wiceprezydentem Międzynarodowej Unii Astronomicznej w latach 1973-1978, a także doktorem honorowym trzech uniwersytetów: w Winnipeg w Kanadzie, w Leicester w Anglii i UMK. Iwanowska była wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (1963-65), a w 1995 roku została honorowym członkiem towarzystwa. W 1995 roku prof. Iwanowska została odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, a w 1997 otrzymała honorowe obywatelstwo Torunia. Uczczono ją także w kosmosie, nadając jej imię jednej z planetoid: (198820) Iwanowska. Jej imię nosi jedna ze szkół (w Pigży), a także ulica w Toruniu.
Głównym dziełem naukowym prof. Wilhelminy Iwanowskiej jest stworzenie astronomicznego ośrodka, który obecnie jest liczący się na świecie i jest jednym z głównych polskich instytutów astronomicznych. Była promotorem 19 doktorów, z których 8 zostało profesorami. W swojej pracy naukowej skupiała się na badaniach ruchu gwiazd w przestrzeni, fotometrii fotograficznej, gwiazdach zmiennych, widmach gwiazdowych oraz ewolucji galaktyk. Jej najważniejsze prace dotyczą skali odległości we Wszechświecie.
Więcej informacji:
Autor: Krzysztof Czart
Źródło: UMK / PTA
