Zaćmienia, superksiężyce, koniunkcje, czyli Księżyc w 2026 roku

Rok 2026 zapowiada się na wyjątkowy czas dla miłośników spoglądania w niebo. Także nasz satelita będzie w tym roku wyjątkowo zajęty: od widowiskowych zaćmień Słońca i Księżyca, przez serię superksiężyców, aż po jego bliskie spotkania z planetami i gwiazdami.

Oczywiście wszyscy czekamy na sierpniowe zaćmienie Słońca, ale tak czy inaczej nadchodzący rok będzie zdominowany przez Księżyc:

Rok rozpoczniemy z rozmachem, bo pełnią tak zwanego Wilczego Księżyca, która będzie jednocześnie pierwszym z trzech superksiężyców w 2026 roku. Srebrny Glob znajdzie się wtedy w pobliżu perygeum (najbliższym względem Ziemi punkcie swojej orbity), dzięki czemu będzie wydawał się o około 14% większy i nawet 30% jaśniejszy niż podczas zwykłej pełni. Ta pełnia superksiężyca ma miejsce już 3 stycznia.
17 lutego wystąpi obrączkowe zaćmienie Słońca (w Polsce niestety niemożliwe do obserwacji). Choć zjawisko będzie najlepiej widoczne z Antarktydy i południowych krańców Afryki i Ameryki Południowej, należy je odnotować. Księżyc nie przesłoni tarczy Słońca w całości, pozostawiając wokół siebie świetlisty "pierścień ognia". Warto przynajmniej śledzić transmisję z tego wydarzenia.
3 marca czeka nas tzw. "krwawy Księżyc", czyli całkowite zaćmienie Srebrnego Globu. Księżyc wyraźnie zmieni barwę. Podczas całkowitego zaćmienia ziemska atmosfera rozprasza światło słoneczne w taki sposób, że na tarczę naszego naturalnego satelity pada jedynie jego poczerwienione światło. Tym widokiem możemy się jednak cieszyć będąc wówczas w Ameryce Północnej lub Azji Wschodniej.
20 marca Księżyc spotka się na niebie z najjaśniej świecącą planetą. Tuż po zachodzie Słońca jego młody sierp (oświetlony zaledwie w 5%) znajdzie się obok niezwykle jasnej Wenus. Dla astrofotografów to też dobra okazja do uchwycenia tzw. światła popielatego – słabej poświaty nieoświetlonej części tarczy Księżyca, na którą pada bardzo delikatne światło odbite od Ziemi.
19 kwietnia dojdzie do rzadkiego spotkania: wąski sierp Księżyca znajdzie się w bliskim sąsiedztwie Wenus oraz słynnej gromady gwiazd – Plejad. Wszystkie trzy obiekty będą widoczne nad zachodnim horyzontem wieczorem, po zmierzchu.
Maj przyniesie dość rzadkie zjawisko – drugą pełnię występującą w ciągu jednego miesiąca, tradycyjnie nazywaną Niebieskim Księżycem (ang. Blue Moon, stąd wzięło się słynne powiedzenie "once in a blue moon"). Oczywiście sam Księżyc nie zmieni koloru, a wyrażenie to podkreśla rzadkość występowania dwóch pełni w 31-dniowym cyklu. W tym roku ma to miejsce 31 maja.
Całkowite zaćmienie Słońca będzie miało miejsce już 12 sierpnia, czyli za niewiele ponad pół roku. To naprawdę ostatnie tygodnie na planowanie wyjazdu i rezerwacje noclegów! Tym bardziej, że to pierwsze od lat całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Europie (m.in. na Grenlandii, Islandii i w północnej Hiszpanii). Księżyc całkowicie zasłoni tarczę Słońca na kilka minut, pozwalając na obserwację subtelnej korony słonecznej. Ale uwaga! W Polsce będzie można wtedy zaobserwować bardzo głębokie zaćmienie częściowe. Warto się dobrze przygotować i na to zjawisko!
8 września przed świtem Księżyc "przejdzie" obok gromady gwiazd Żłóbek (znanej również jako gromada Ul lub M44). Widok przez lornetkę na setki młodych gwiazd tuż obok oświetlonego fragmentu tarczy Księżyca jest na pewno czymś wartym polecenia.
Zaledwie dwa tygodnie po sierpniowym zaćmieniu Słońca, Ziemia ponownie rzuci cień na Księżyc. Głębokie częściowe zaćmienie Księżyca wystąpi 28 sierpnia (ponad 96% tarczy zanurzy się w cieniu) i będzie możliwe do obserwacji z Europy i Afryki, w tym widoczne rankiem w Polsce
We wrześniu i październiku dojdzie do kilku spektakularnych koniunkcji z "Władcą Pierścieni". Księżyc będzie mijał w nocy Saturna w bardzo bliskiej odległości, co pozwoli na łatwe odnalezienie planety nawet amatorom.
W listopadzie przed świtem będziemy mieli okazję do podziwiania obok siebie Marsa i Jowisza, które znajdą się w odległości mniejszej niż stopień kątowy, a w trzech pierwszych dniach tego miesiąca towarzyszył im będzie także sierp Księżyca. Całość zmieści się w jednym polu widzenia lornetki.
W samą Wigilię Bożego Narodzenia niebo rozświetli największy i najjaśniejszy superksiężyc od 2019 roku. Będzie to tzw. Pełnia Zimnego Księżyca. Nasz satelita znajdzie się wówczas wyjątkowo blisko Ziemi.

Dodajmy jeszcze, że rok 2026 może być także tym, w którym po raz pierwszy od ponad pół wieku ludzie (załoga misji Artemis II) ponownie przelecą w bliskiej odległości od Księżyca. Jeśli harmonogram NASA zostanie utrzymany, będziemy mogli obserwować postępy tej misji, spoglądając na tarczę Srebrnego Globu, za którą będą znikać astronauci. Czystego nieba!

19 kwietnia wieczorem - Wenus i Księżyc na tle plejad (Stellarium)