Fundacja New Space ogłosiła start ogólnopolskiego programu edukacyjnego „Kosmiczni Odkrywcy”, którego celem jest rozwijanie pasji naukowych i kompetencji przyszłości wśród dzieci i młodzieży. Program, realizowany w podejściu STEAM (science, technology, engineering, arts, mathematics), ma łączyć różne dziedziny wiedzy i pobudzać kreatywność. Impulsem do powołania inicjatywy jest rosnące zainteresowanie kosmosem, które w ostatnich miesiącach wzmocnił lot w kosmos dr. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego, w ramach pierwszej polskiej misji na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS).
Program „Kosmiczni Odkrywcy” powstał, aby wykorzystać wyjątkowe emocje związane z misją IGNIS i obecnością Polaka na orbicie, do zainspirowania dzieci i młodzieży – także w mniejszych miejscowościach – do zadawania pytań, odkrywania Wszechświata i twórczego myślenia. Program ma charakter edukacyjny i społeczny jednocześnie: wzmacnia mniejsze ośrodki oraz wpisuje się w widoczne w całej Polsce zainteresowanie zaangażowaniem Polski w eksplorację kosmosu. Kluczowym celem projektu jest dotarcie do dzieci i młodzieży w wieku szkoły podstawowej z mniej uprzywilejowanych gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, w których możliwości realizacji nowoczesnych projektów edukacyjnych często są ograniczone. Program realizowany jest ze środków Ministerstwa Edukacji Narodowej.
”Nauka jest przygodą. Chcemy, by polska misja na ISS rozpalała ciekawość i pasję dzieci i młodzieży. By dzięki projektowi „Kosmiczni Odkrywcy” młodzi ludzie zobaczyli, że zadawanie pytań, odkrywanie i eksperymentowanie są w zasięgu ręki. Eksploracja kosmosu to źródło inspiracji, ale w ramach działań edukacyjnych daje ona również możliwość rozwijania kompetencji potrzebnych w przyszłości: krytycznego myślenia, współpracy, kreatywności. Ten program edukacyjny będzie pobudzał ciekawość i pokazywał, że kosmos jest dla wszystkich — niezależnie od tego, czy mieszkamy w dużym mieście, czy w małej gminie, możemy być częścią wielkiej opowieści o eksploracji Wszechświata” – podkreśla dr Milena Ratajczak, astronomka i jedna z pomysłodawczyń projektu, współzałożycielka Fundacji New Space.
„Kosmiczni Odkrywcy” to program edukacji STEAM otwarty dla placówek oświatowych prowadzących działania dla dzieci i młodzieży w wieku szkoły podstawowej – szkół, organizacji pozarządowych, domów kultury, bibliotek, centrów nauki i innych instytucji i lokalnych społeczności z całej Polski. Program będzie obejmował cztery formy uczestnictwa: korzystanie z pakietu edukacyjnego dostępnego na otwartej licencji, udział społeczności w warsztatach (dla grup 30–70 dzieci i młodzieży z opiekunami, działających w gminach o ograniczonym dostępie do nowoczesnej edukacji w każdym województwie), udział edukatorów w szkoleniach w swoim regionie oraz współtworzenie społeczności online, służącej wymianie doświadczeń i dobrych praktyk.
Inicjatywa realizowana będzie w podejściu STEAM (science, technology, engineering, arts, mathematics), aby łączyć różne dziedziny wiedzy i pobudzać kreatywność. Na realizację projektu składa się kilka kluczowych komponentów:
- bezpłatny pakiet edukacyjny, dostępny na otwartej licencji Creative Commons, który zawiera scenariusze zajęć i eksperymentów przygotowane przez ekspertów edukacji kosmicznej i twórców na co dzień zaangażowanych w sektory kreatywne. Scenariusze zawierają m.in. specjalnie zaprojektowane interaktywne pomoce wykorzystujące m.in. rozwiązania rozszerzonej rzeczywistości (AR);
- cykl warsztatów dla dzieci i młodzieży w 16 województwach;
- szkolenia dla edukatorów i nauczycieli, dzięki którym temat kosmosu i nowych technologii będzie mógł na dłużej zagościć w szkołach, domach kultury i bibliotekach, a także
- społeczność online, w której wszyscy zainteresowani będą mogli wymieniać się inspiracjami i doświadczeniami w zakresie edukacji STEAM.
Działania realizowane w ramach programu „Kosmiczni Odkrywcy” skupiają się na trzech obszarach tematycznych, pozwalających spojrzeć na eksplorację kosmosu z różnych perspektyw:
ZIEMIA I KOSMOS: NASZE MIEJSCE WE WSZECHŚWIECIE
Moduł ukaże uczestnikom skalę i strukturę Wszechświata (od naszej planety, poprzez Układ Słoneczny, Galaktykę, aż po obserwowalny Wszechświat). Uczniowie będą analizować unikatowość Ziemi jako miejsca sprzyjającego życiu oraz dowiedzą się, dlaczego (mimo rozwoju technologii) pozostaje ona jedyną znaną zamieszkaną planetą.
Czy Ziemia jest naprawdę wyjątkowa? To pytanie prowadzi przez podróż od naszej planety, przez Układ Słoneczny, aż po granice obserwowalnego Wszechświata. W tym module nauka spotyka się z wyobraźnią: galaktyki liczące miliardy gwiazd, historia powstania Ziemi, poszukiwania życia na innych planetach i satelity, które codziennie patrzą na naszą planetę z kosmosu.
To również sięgnięcie do naukowego dziedzictwa – do czasów Mikołaja Kopernika, który zmienił sposób myślenia o miejscu Ziemi we Wszechświecie. Od tamtej pory pytania o to, „gdzie jesteśmy?” i „czy jesteśmy sami?” pozostają jednymi z najważniejszych w nauce.
Zagadnienia w module:
- skale kosmiczne – od mikrokosmosu po makrokosmos
- powstanie i ewolucja Ziemi i Układu Słonecznego
- Galaktyka i struktura Wszechświata
- poszukiwanie życia poza Ziemią – metody i hipotezy
- kosmiczna perspektywa na Ziemię – EO (Earth observation), program Copernicus i rola satelitów
ŻYCIE W KOSMOSIE: NAUKA I EKSPERYMENTY NA ORBICIE
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna to laboratorium, w którym badania toczą się 400 km nad powierzchnią Ziemi. Mikrograwitacja, promieniowanie kosmiczne czy brak atmosfery zmieniają zasady gry – sprawiają, że nawet proste doświadczenia nabierają zupełnie nowego znaczenia.
Ten moduł pozwala zajrzeć do świata eksperymentów prowadzonych w warunkach mikrograwitacji. Jak reagują organizmy żywe, kiedy ciążenie jest nieodczuwalne? Jak wygląda chemia i fizyka w przestrzeni kosmicznej? I wreszcie: jakie warunki trzeba spełnić, by stworzyć prawdziwy „dom” poza Ziemią?
Zagadnienia w module:
- funkcjonowanie i misje ISS
- eksperymenty z zakresu biologii, chemii i fizyki w kosmosie
- adaptacja organizmów do warunków pozaziemskich
- poszukiwanie życia na innych planetach
- warunki niezbędne do zamieszkania w kosmosie
- kondycja i zdrowie astronautów
- przyszłe stacje kosmiczne (Artemis).
TECHNOLOGIE KOSMICZNE. OD PALIWA RAKIETOWEGO DO MIKROELEKTRONIKI
Za każdą misją kosmiczną stoją rozwiązania inżynieryjne, które jeszcze niedawno wydawały się science fiction. Od pierwszych rakiet V2 po systemy SpaceX – historia lotów w kosmos to opowieść o odważnych pomysłach i przełomowych technologiach.
Moduł pokazuje, jak powstają i działają rakiety, dlaczego paliwa ciekłe zmieniły oblicze inżynierii kosmicznej oraz jak rozwój mikroelektroniki sprawił, że skomplikowane misje mieszczą się dziś w urządzeniach wielkości kostki Rubika. Technologie opracowane na potrzeby kosmosu wracają też na Ziemię – w naszych telefonach, GPS-ach czy sprzęcie AGD.
W polską historię nauki wpisują się tu pionierzy tacy jak Ignacy Łukasiewicz, który zrewolucjonizował przemysł naftowy, czy Jan Czochralski – twórca metody produkcji monokryształów krzemu, bez których nie istniałaby współczesna elektronika.
Zagadnienia w module:
- historia i rozwój rakiet (od V2 do SpaceX)
- zarządzanie energią w kosmosie (panele słoneczne, systemy zasilania)
- zastosowanie technologii kosmicznych w codziennym życiu (np. smartfony, GPS, AGD)
- paliwa rakietowe (rewolucja inżynieryjna i chemiczna)
- układy scalone i mikroelektronika w technologii kosmicznej
Rekrutacja potrwa do 17 września 2025 roku.
Więcej informacji, w tym regulamin, dostępnych jest na stronie Kosmiczni Odkrywcy.
O Fundacji New Space
Organizatorem programu jest działająca od 2013 roku Fundacja New Space. Nasz zespół tworzą astronomowie, inżynierowie, doświadczeni edukatorzy oraz eksperci reprezentujący sektory kreatywne, specjalizujący się m.in. w tworzeniu treści interaktywnych i projektów społecznych. Fundacja zrealizowała m.in. zainicjowany przez dr. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego ogólnopolski konkurs Direction: Space dla studentów i doktorantów, którego uczestnicy opracowali koncepcje eksperymentów do realizacji na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, a najlepsi uczestnicy zdobyli mikrogranty i wzięli udział w studyjnych wizytach w ESA i CERN oraz projekt SPLOT Artemis Generation, zainspirowany misją powrotu na Księżyc, który angażował młode pokolenia w wyzwania eksploracji kosmosu.
Źródło: Space Agency/Kosmiczni Odkrywcy
Opracował: Paweł Z. Grochowalski
