Dzisiaj obchodzimy setną rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Z tej okazji przygotowaliśmy zestawienie różnych ciekawych wydarzeń z ostatnich stu lat, dotyczących astronomii i badań kosmosu, związanych z naszym krajem.
Zestawienie obejmuje wydarzenia różnego rodzaju, zarówno organizacyjne (np. powstanie instytucji lub organizacji), sprzętowe (np. rozpoczęcie pracy przez teleskop), jak i związane z odkryciami.
| Data | Wydarzenie |
| Lata 1918-1945 | |
| 1919 | Ukazał się pierwszy numer poprzedniczki "Uranii" |
| 1921 | Powstało Polskie Towarzystwo Przyjaciół Astronomii, które później przekształciło się w Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii (PTMA), działające do dzisiaj |
| 1922 | Ukazał się pierwszy numer Uranii drukowanej, wtedy nosił tytuł Uranja, gdyż takie były ówczesne zasady ortografii |
| 1922 | Polska przystępuje do Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) |
| 2 czerwca 1922 | Zbudowano obserwatorium astronomiczne na Lubomirze (zniszczone przez Niemców w 1944 r., odbudowane w 2007 r.) |
| 19 lutego 1923 | W 450. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika w Toruniu powołano Polskie Towarzystwo Astronomiczne (PTA) zrzeszające zawodowych astronomów |
| 1925 | Zaczęto wydawać Acta Astronomica - polskie naukowe czasopismo astronomiczne |
| 1925 | Lucjan Orkisz zostaje pierwszym polskim odkrywcą komety: C/1925 G1 (Orkisz) |
| 1925 | Antoni Wilk odkrywcą komety (później odkrył jeszcze komety w latach 1929, 1930, 1937) |
| 29 lipca 1938 | Ukończono budowę Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznego na szczycie Pop Iwan (zostało zniszczone w czasie wojny, obecnie na terenie Ukrainy) |
| Lata 1945-1988 | |
| 1947 | Powstaje obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, zlokalizowane w miejscowości Piwnice koło Torunia |
| czerwiec 1947 | Do Polski do Torunia trafia historyczny teleskop Drapera (o którym można powiedzieć, że kilkadziesiąt lat wcześniej to dzięki niemu stworzono astrofizykę) |
| 1952 | Założono obserwatorium astronomiczne w Ostrowiku (Uniwersytet Warszawski) |
| 1953 | Dzięki inicjatywie Stefana Piotrowskiego zaczynają ukazywać się "Postępy Astronomii" |
| 1954 | Pierwszy polski radioteleskop (OA UJ, Kraków) |
| 30 czerwca 1954 | Całkowite zaćmienie Słońca widoczne z Polski (Suwałki, Sejny) |
| 1954 | Założono Polskie Towarzystwo Astronautyczne (formalna rejestracja w 1956 r.) |
| 4 grudnia 1955 | Wybudowano planetarium w Chorzowie - najstarsze i największe polskie planetarium |
| 1956 | Polska reprezentowana w Międzynarodowej Federacji Astronautycznej (przystąpiło do niej Polskie Towarzystwo Astronautyczne) |
| 1957 | Pierwszy instrument radioastronomiczny w toruńskim obserwatorium |
| 1956 | Powstał Zakład Astronomii PAN (po późniejszych przekształceniach obecne Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie) |
| 1957 | Pierwsza edycja szkolnej Olimpiady Astronomicznej (polska olimpiada jest jedną z najstarszych na świecie w swojej kategorii) |
| 1958 | Pierwszy numer "Astronautyki" (obecnie czasopismo już się nie ukazuje) |
| 1961 | Odkrycie pyłowych księżyców Ziemi przez Kazimierza Kordylewskiego, przy czym pierwsze obserwacje prowadził w 1956 r. (kwestia ich istnienia wzbudza dyskusje wśród naukowców, ale ostatnio pojawiły się nowe argumenty za ich istnieniem) |
| 1962 | Zbudowano teleskop TSC 60/90 w obserwatorium w Piwnicach koło Torunia, do tej pory jest to największy teleskop optyczny na terenie naszego kraju |
| 1964 | Przeniesienie Obserwatorium Astronomicznego w Krakowie do Fortu Skała |
| 1965 | Narodowy Bank Polski wyemitował banknot obiegowy o nominale 1000 zł z wizerunkiem Mikołaja Kopernika |
| 1969 | Początek Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego w Grudziądzu (OMSA) |
| 1970 | Rakieta METEOR 2 osiągnęła pułap około 100 km, czyli umowny próg kosmosu |
| 1973 | Specjalny Kongres Międzynarodowej Unii Astronomicznej odbył się w Polsce |
| 1973 | Pierwszy polski przyrząd naukowy na satelicie (Interkosmos-9) |
| 1973 | Pierwsze światło 60 cm teleskopu w Ostrowiku |
| 1973 | Polska otrzymała od USA dwa okruchy gruntu księżycowego z misji Apollo 11 i 17 - pierwszy można można oglądać w planetarium w Olsztynie, natomiast drugi zaginął |
| 1975 | W toruńskim obserwatorium pracę zaczął spektrograf szczelinowy |
| 29 września 1976 | Powołano Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie (działalność rozpoczęło 1 lutego 1977 r.) |
| 1976 | Pierwsze światło 60 cm teleskopu w Białkowie |
| 1978 | Założono Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie, największy polski instytut astronomiczny |
| 1978 | Mirosław Hermaszewski w kosmosie - pierwszy i jak dotąd jedyny polski kosmonauta |
| 1978 | Początek pracy radioteleskopu RT-3 w toruńskim obserwatorium (średnica 15 metrów) |
| 1980 | Pierwsze światło koronografu w Białkowie |
| 1981 | Pierwsze obserwacje radioastronomicznej sieci VLBI z polskim udziałem |
| 1983 | Założono Klub Astronomiczny Almukantarat |
| 1983 | Po raz pierwszy przyznano Nagrodę i Medal im. Włodzimierza Zonna "Za popularyzację wiedzy o Wszechświecie" |
| 1987 | Pierwsze światło 60 cm teleskopu na Suhorze |
| 1 marca 1987 | Założono Pracownię Komet i Meteorów zrzeszającą osoby zainteresowane meteorami i innymi małymi ciałami Układu Słonecznego |
| Lata 1989-2018 | |
| 1989 | Satelita Interkosmos 24 (pierwszy projekt satelitarny z udziałem Polski) |
| 1989 | Pierwsze światło 60 cm teleskopu w toruńskim obserwatorium |
| 1990 | Powstała Fundacja Astronomii Polskiej im. Mikołaja Kopernika |
| 1991 | Pierwszy numer czasopisma "Vademecum Miłośnika Astronomii" |
| 1992 | Aleksander Wolszczan odkrywa pierwsze planety pozasłoneczne wokół pulsara PSR 1257+12 |
| kwiecień 1992 | Startuje projekt OGLE |
| 1992 | Pierwszy numer czasopisma "Meteoryt" |
| 1994 | Obserwacje rozpoczął radioteleskop RT-32 (RT-4) w Centrum Astronomii UMK - największy polski radioteleskop (średnica 32 m) |
| 1996 | Pierwsze światło 1,3-metrowego teleskopu w Obserwatorium Las Campanas w Chile |
| 15 października 1997 | Startuje misja Cassini-Huygens, na pokładzie lądownika Huygens jest polski przyrząd (czujnik do pomiaru temperatury i przewodnictwa cieplnego) - to pierwszy polski udział w misji Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) |
| 1997 | Startuje witryna internetowa Postępów Astronomii (jedna z najstarszych astronomicznych stron w polskim internecie) |
| 1998 | Połączenie "Uranii" i "Postępów Astronomii" w dwumiesięcznik "Urania - Postępy Astronomii" |
| 2000 | Rusza portal Astronet.pl |
| 2001 | Rusza portal Astronomia.pl (działał do 2011 roku) |
| kwiecień 2002 | Założono Polskie Towarzystwo Meteorytowe |
| 2003 | Pierwszy w Polsce spektrograf echelle (Borowiec) |
| 2004 | Zaczęła działać Polska Sieć Bolidowa |
| 1 września 2005 | Pierwsze światło 11-metrowego teleskopu SALT w RPA (Polska ma udział 10%) |
| 2005 | Ogłoszono znalezienie grobu i szczątków Mikołaja Kopernika (przy czym sprawa wzbudza kontrowersje do dzisiaj: czy faktycznie są to szczątki Kopernika) |
| 2007 | W ramach Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy toruński radioteleskop nadaje sygnał do kilku pobliskich gwiazd |
| 2007 | W Borowcu uruchomiono Poznański Teleskop Spektroskopowy (PST1), który stanowią dwa teleskopy o średnicach po 0,5 metra |
| 2007 | Zespół astronomów pod kierownictwem Andrzeja Niedzielskiego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu odkrywa HD 17092 b – planetę pozasłoneczną należącą do gazowych olbrzymów (obecnie grupa ma na swoim koncie odkrycie około 20 planet) |
| 2009 | Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 |
| 2010 | Powstanie Polskiego Towarzystwa Rakietowego |
| 2010 (?) | W Arizonie zainstalowano Poznański Teleskop Spektroskopowy 2 (PST2) o średnicy 0,7 metra |
| 19 lutego 2010 | Jeden z pierwiastków otrzymał oficjalnie nazwę "kopernik" (112, Cn, łac. copernicium) |
| 2011 | Rok Jana Heweliusza 2011 |
| czerwiec 2011 | Zaczyna pracę pierwszy z czterech teleskopów polskiego projektu Solaris (RPA, Argentyna, Australia) |
| 2012 | Pierwszy numer czasopisma "Astronomia Amatorska" (później zmieniony na "Astronomia") |
| 13 lutego 2012 | Wysłanie pierwszego w historii polskiego sztucznego satelity PW-Sat |
| 2012 | Przystąpienie Polski do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) |
| 2013 | Założono Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego |
| 21 listopada 2013 | Wysłanie pierwszego polskiego naukowego satelity Lem (projekt BRITE) |
| 14 września 2013 | Po raz pierwszy przyznano Medal Bohdana Paczyńskiego |
| 2014 | Powołano Polską Agencję Kosmiczną z siedzibą w Gdańsku |
| 19 sierpnia 2014 | Start satelity Heweliusz (projekt BRITE) - 3. polski satelita |
| 2014 | W Szczecinie zbudowano 60 cm amatorski teleskop, który nazwano Sowa |
| 2015 | Premierowa emisja pierwszego odcinka popularnonaukowej serii "Astronarium" pokazywanej w Telewizji Polskiej i na YouTube |
| 2015 | Międzynarodowa Unia Astronomiczna nadała gwieździe 55 Cancri nazwę Copernicus, krąży wokół niej 5 planet |
| 8 czerwca 2015 | Otwarcie Obserwatorium Astronomicznego Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim (duże prywatne obserwatorium) |
| 5 sierpnia 2015 | Polska przystępuje do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) |
| 13 sierpnia 2015 | Zainaugurowano 60 cm amatorski teleskop w Niedźwiadach (nazwano go: Roland) |
| 21 sierpnia 2015 | Startuje polska część sieci LOFAR (stacja w Bałdach, a później także w Łazach i Borówcu) |
| 16 października 2017 | Ogłoszono odkrycie zderzenia dwóch gwiazd neutronowych i kilonowej - w badaniach wzięło udział m.in. około 50 polskich astronomów |
| 2018 | Polacy uczestniczą w ważnych badaniach 'Oumuamua - pierwszego obiektu, który dotarł do Układu Słonecznego z przestrzeni międzygwiazdowej |
Opracowanie: Krzysztof Czart, Rafał Grabiański, Elżbieta Kuligowska, Agnieszka Nowak
