Przejdź do treści

100-lecie urodzin Adama Giedrysa, szczecineckiego krawca-astronoma

Pomnik Adama Giedrysa

22 marca 2018 r. o godz. 16:00 w Szczecinku przy ul. Kościuszki 10 zostanie odsłonięta pamiątkowa tablica upamiętniająca Adama Giedrysa, szczecineckiego krawca-astronoma. Po tej uroczystości, o godz. 17:00 w Muzeum Regionalnym w Szczecinku przy ul. Szkolnej 1, zostanie otwarta wystawa poświęcona jubilatowi.

Stulecie obchodów urodzin szczecineckiego astronoma-amatora i krawca w jednej osobie obchodzone będzie przez kilka dni.

Jeszcze w 2017 roku ukonstytuował się komitet obchodów 100-lecia Adama Giedrysa. W jego skład weszli m.in.: prof. dr hab. n. med. Stefania Giedrys – Kalemba, córka Stanisławy i Adama Giedrysów, Lucyna Giedrys (synowa Stanisława i Adama Giedrysów), prof. dr hab. Jacek Krelowski (UMK Toruń), dr hab. n. med. Mirosław Dziekiewicz (prof. WIM), dr hab. inż. Tomasz Barszcz (prof. AGH), dr. inż. Krzysztof Graczyk – przewodniczący organizacyjny, artysta rzeźbiarz Dorota Dziekiewicz-Pilich, mgr inż. Jarosław Grzegorzek, mgr Rafał Maszkowski, tech. arch. Władysław Fijałkowski (prezes PTH Szczecinek, PZF Koszalin) oraz Jarosław Brancewicz. Komitet przygotował specjalny kalendarz na rok 2018, w którym znalazła się wzmianka o Adamie Giedrysie.

Natomiast 7 marca 2018 r. w Muzeum Regionalnym w Szczecinku miała miejsce konferencja prasowa, podczas której jej organizatorzy poinformowali o planowanych przedsięwzięciach, mających związek z Adamem Giedrysem, czyli m.in. o uroczystości odsłonięcia pamiątkowej tablicy na ścianie kamienicy, w której mieszkał Adam Giedrys i gdzie miał swoje obserwatorium oraz o otwarciu wystawy poświęconej jubilatowi w Muzeum Regionalnym w Szczecinku w dniu 22 marca 2018. Wystawa będzie otwarta dla zwiedzających do 6 maja br.

Jedną z ciekawszych atrakcji, przygotowanych przez Pocztę Polską na obchody 100 rocznicy urodzin szczecineckiego astronoma, będzie możliwość zakupienia m.in. trzech rodzajów znaczków pocztowych lub nawet całych arkuszy filatelistycznych. Mają to być wydania regionalne, niskonakładowe, szczególnie cenne dla filatelistów, ale także dla mieszkańców Szczecinka, którzy zechcą mieć po Adamie Giedrysie jakąś pamiątkę.

Do obchodów dołączyło się także Obserwatorium Astronomiczne w Koszalinie, gdzie 24 marca 2018 r. o godz. 14:30 zostanie przedstawiony wykład pt. „Adam Giedrys – astronom ze Szczecinka”, w czasie którego zostanie przedstawiona postać i osiągnięcia pana Adama, z zawodu krawca, a z zamiłowania astronoma.

Ale to nie koniec obchodów. Czeka nas jeszcze konferencja naukowa organizowana przez Klub Miłośników Astronomii przy SAPiK (Samorządowa Agencja Promocji i Kultury) w Szczecinku oraz Komitet Honorowy obchodów 100-lecia urodzin Adama Giertysa pt. „Astronomia – wczoraj i dziś”, która ma być zwieńczeniem obchodów setnej rocznicy urodzin krawca-astronoma. Odbędzie się ona 13 kwietnia 2018 r. o godz. 10:00 w Centrum Konferencyjnym Zamek w Szczecinku, ul. Mickiewicza 2. Na konferencji będą m.in. astronomowie z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytetu Zielonogórskiego oraz goście z zagranicy, reprezentujący Niemieckie Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki (DLR). Więcej o konferencji napiszemy w osobnym artykule.

Adam Giedrys urodził się 26 marca 1918 w okolicach Wilna, gdzie skończył technikum i zdobył tytuł mistrza krawieckiego. W czasie wojny był łącznikiem walczył w wileńskim oddziale AK. W Szczecinku osiedlił się w 1946 r. W latach 1948-1953 był więziony za „antykomunistyczną działalność”. W 1953 r. trafił do szpitala z gruźlicą nerek. Z trudem uratowano mu życie w szpitalu w Olsztynie. Według jego córki, właśnie w czasie pobytu w szpitalu, narodziło się u pana Adama zainteresowanie astronomią.

Po powrocie z więzienia poświęcił się nauce, m.in.  skonstruował swoją pierwszą lunetę z soczewek ze zwykłych okularów. W roku 1958 zbudował na dachu kamienicy, w której mieszkał (ul. Kościuszki 10 w Szczecinku), kopułę obserwacyjną. Zainstalował w niej samodzielnie skonstruowany teleskop, który dawał powiększenie 1250 razy.
Adam Giedrys prowadził liczną korespondencję z ośrodkami naukowymi na całym świecie oraz z astronautami. Ponadto jeździł na zagraniczne kongresy astronautyczno-astronomiczne. Kilka razy do roku organizował seminaria i odczyty astronomiczne, na których zawsze był obecny profesjonalny astronom. Natomiast latem urządzał obozy astronomiczne, na których pokazywał filmy o astronautyce.

Jako pierwszy Polak otrzymał próbkę gruntu księżycowego z misji Apollo 11 z 1969 roku. Była ona prezentowana w wielkich ośrodkach naukowych oraz jedynym Polakom nie związanym z nauką, czyli mieszkańcom Szczecinka, w 1971 roku.

Adam Giedrys zmarł 26 rudnia 1997 w Szczecinku. W 12 lat po jego śmierci, 10 października 2009 r., odsłonięto rzeźbę z brązu poświęconą jego osobie. Stanęła ona niemal na środku szczecineckiego deptaka, tuż obok dawnego „blaszaka”, czyli w miejscu, które za życia pan Adam przemierzał codziennie. Rzeźba naturalnej wielkości przedstawia krawca-astronoma, który siedzi przy maszynie do szycia, na której leży luneta i patrzy w niebo. Odnosi się wrażenie, że jego postać sięga ręką do gwiazd. Rzeźbę wykonała Dorota Dziekiewicz-Pilich, uznana artystka rodem ze Szczecinka, wychowanka obozów astronautycznych organizowanych przez A. Giedrysa.

Jako ciekawostkę można podać na koniec, że w 1983 powstał polski film obyczajowy pt. „Planeta krawiec” oparty w większości na losach Adama Giedrysa. W rolę krawca-astronoma wcielił się Kazimierz Kaczor. Adam Giedrys był konsultantem tego filmu.

Paweł Z. Grochowalski

Źródła: Gazeta Koszalińska, Wikipedia.pl, Muzeum Regionalne w Szczecinku, Szczecinek.com, Obserwatorium Astronomiczne w Koszalinie

Foto: Pomnik Adama Giedrysa, autor zdjęcia: Ryszard Żuchowski