Jim Lovell (1928-2025)

W połowie wakacji dotarła do nas smutna wiadomość o odejściu Jamesa „Jima” Lovella, amerykańskiego pilota i astronauty, dowódcy misji Apollo 13 w 1970 roku.

Jego kosmiczna kariera była bogata i inspirująca – w kosmos poleciał aż cztery razy, będąc członkiem misji Gemini 7 (1965, pobijając ówczesny rekord najdłuższego pobytu w kosmosie), Gemini 12, Apollo 8 oraz Apollo 13. Poza Ziemią spędził łącznie ponad 700 godzin.

James „Jim” Arthur Lovell Jr. (ur. 25 marca 1928 w Cleveland) był jednym z najbardziej doświadczonych astronautów NASA jeszcze przed słynną misją Apollo 13. Zanim został jej dowódcą, miał za sobą bogatą karierę lotniczą – ukończył Akademię Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, a następnie służył jako pilot specjalizujący się w lotach testowych. Do programu NASA trafił dopiero za drugim podejściem, w 1962 roku, w ramach drugiej grupy astronautów amerykańskich (tzw. NASA-2).

Na koncie ma ważne i pamiętane do dziś loty kosmiczne. Misja Gemini 7 polegała m.in. na przeprowadzeniu długotrwałego lotu załogowego i pierwszego w historii manewru bliskiego spotkania dwóch statków kosmicznych na orbicie (do Gemini 6 zbliżono się wówczas na około... 30 cm). Już niecały rok później Lovell był dowódcą Gemini 12, ostatniej misji tego programu, podczas której doskonalono techniki spacerów kosmicznych. Z kolei w 1968 roku poleciał w misji Apollo 8 – pierwszej, która opuściła orbitę okołoziemską i dotarła do Księżyca, gdzie załoga dokonała historycznego oblotu naszego satelity. Podczas lotu Apollo 8, który miał miejsce w grudniu, Lovell jako jeden z pierwszych ludzi zobaczył na własne oczy niewidoczną z Ziemi część Księżyca, a następnie wraz z astronautami Frankiem Bormanem i Williamem Andersem wziął udział w szeroko transmitowanym na świat, wigilijnym czytaniu biblijnego opisu stworzenia. Wkrótce potem otrzymał nominację na dowódcę rezerwowej załogi misji Apollo 11. Był wtedy bliski postawienia pierwszej ludzkiej stopy na Srebrnym Globie, jednak ostatecznie zaszczyt ten przypadł Neilowi Armstrongowi.

Dzięki wszystkim wcześniejszym doświadczeniom był uznawany za jednego z najbardziej kompetentnych astronautów NASA i naturalnego kandydata na dowódcę kolejnych misji Apollo. Najbardziej zasłynął (a także przeniknął z czasem do popkultury) właśnie jako dowódca misji Apollo 13 – tej, która omal nie zakończyła się katastrofą. Po wybuchu zbiornika z tlenem w module serwisowym, w odległości 328 000 km od Ziemi, i utracie zasilania załoga złożona z Jima Lovella, Jacka Swigerta i Freda Haise’a rozpoczęła nierówną walkę już nie o lądowanie na Księżycu, a o przeżycie. Lovell wykazał się w niej ogromną odwagą, pomysłowością i determinacją, a jego umiejętność zachowania zimnej krwi w sytuacji zagrożenia mogła w dużej mierze przesądzić o udanej akcji ratunkowej w kosmosie. Po czterech niespokojnych dniach astronauci szczęśliwie powrócili na Ziemię. W rezultacie Lovell nie postawił wtedy stopy na Księżycu – a w historii zapisał się jako jedyny astronauta, który poleciał aż dwa razy w kierunku Księżyca, a nigdy do niego nie dotarł. Nie miał też ku temu okazji później, co w jednym z wywiadów określił jako jedyną rzecz, której żałuje.

Lovell i jego współtowarzysze z lotu Apollo 13 ponownie zyskali sławę dzięki historii pokazanej w filmie „Apollo 13” z 1995 roku, w którym wcielający się w rolę Lovella Tom Hanks wypowiada słynne zdanie Houston, mamy problem, które w rzeczywistości jako pierwszy miał powiedzieć Jack Swigert, a brzmiało ono dokładnie: Ok. Houston, we've had a problem.

Lovell opuścił korpus astronautów w 1973. Po zakończeniu kariery w NASA zajmował się biznesem, był m.in. prezesem firm Bay-Houston Towing Company (transport morski) i Fisk Telephone Systems (telekomunikacja). Wraz z rodziną prowadził też restaurację „Lovell’s of Lake Forest”, w której eksponował pamiątki ze swoich misji. W 1994 został współautorem książkę o misji Apollo 13 – Apollo 13: Lost Moon. Jim Lovell był żonaty z Marilyn, doczekał się czworo dzieci i licznych wnuków. Odszedł 8 sierpnia w wieku 97 lat.

Na zdjęciu: Załoga Apollo 13 – od lewej: James Lovell, Jack Swigert i Fred Haise (NASA).