Jakie prawa i przepisy już obowiązują w przestrzeni kosmicznej? Jakie ustanowić zasady, aby rozwój nowych technologii nie zagrażał pięknu nocnego nieba?
Międzynarodowy Instytut Prawa Kosmicznego (IISL) został utworzony w 1960 roku, a jego członkami są osoby oraz instytucje z 50 różnych krajów. Stanowi on platformę dla tych, którzy interesują się prawem kosmicznym. Jego misją jest promowanie praworządności w przestrzeni kosmicznej, identyfikowanie luk i potrzeb w zakresie dalszego rozwoju prawa kosmicznego, a także edukacja w tym obszarze.
Prawo kosmiczne konstytuuje status przestrzeni kosmicznej oraz status podmiotów w kosmosie. Stanowi zasady, w jaki sposób przestrzeń kosmiczna może być i powinna być wykorzystywana, jakie są role i odpowiedzialność różnych podmiotów. Ustanawia podstawowe zasady: wolności używania przestrzeni kosmicznej, niezawłaszczania przestrzeni kosmicznej, odpowiedzialności państw, współpracy międzynarodowej oraz zrównoważonego i pokojowego wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Co więcej, ustanawia także, że kosmos będzie domeną całej ludzkości, a przestrzeń kosmiczna będzie wykorzystywana także przez tych, którzy zaczęli jej eksplorację później, którzy nie mają takich technologii i możliwości ekonomicznych, jak pierwsze wielkie mocarstwa. Każdy może czerpać korzyści z wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Na tym polega zasadniczy charakter przestrzeni kosmicznej jako dobra wspólnego, które nie jest niczyją własnością, a jednocześnie należy do każdego. Zatem każdy jest również odpowiedzialny za wykorzystanie kosmosu w sposób, który jest sprawiedliwy i zrównoważony.
Od 2016 roku prezydentem IISL jest prof. Kai-Uwe Schrogl, który w latach 2014–2016 był przewodniczącym Podkomitetu Prawnego w Komitecie ONZ ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej (COPUOS). Aktualnie pracuje w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) jako doradca ds. stosunków politycznych. Jest autorem lub współautorem 20 książek i ponad 140 artykułów, raportów i publikacji z zakresu polityki kosmicznej oraz prawa kosmicznego. Na pytanie, czy w Unii Europejskiej trwają prace nad prawem dotyczącym ochrony ciemnego nieba, odpowiada:
Takie działania już się rozpoczęły. Hiszpańska prezydencja w Radzie Unii Europejskiej zaczęła taką inicjatywę w drugiej połowie 2023 roku. Zorganizowano warsztaty – tzw. Kosmiczny Szczyt (Space Summit) i Europejski Tydzień Kosmosu (EU Space Week). Kontaktowano się także z Parlamentem Europejskim. Trzeba zająć się tym ponownie w nowym składzie Komisji i parlamentu. Ziarno zostało już zasiane i teraz z nowymi instytucjami trzeba działać dalej. Przygotowywane jest też kosmiczne prawo Unii Europejskiej, które może również zawierać postanowienia związane z ochroną nocnego nieba – np. określić parametry techniczne dla powlekania satelitów materiałami nieodblaskowymi. Mamy więc kilka instrumentów i teraz jest dobry czas, aby promować te zagadnienia. Polska będzie sprawować prezydencję w Radzie Unii Europejskiej w pierwszej połowie 2025 roku. Ruszenie sprawy zanieczyszczenia świetlnego naprzód mogłoby na przykład stać się jednym z tematów tej prezydencji.
Wywiad z prof. Kai-Uwe Schroglem, który przeprowadził dr Krzysztof Czart na konferencji Communicating Astronomy with the Public 2024, można przeczytać w najnowszym numerze 4/2024 „Uranii – Postępów Astronomii”.
Zamów numer w internetowym sklepie Uranii albo w salonie lub sieci Empik.
Zamów roczną lub dwuletnią prenumeratę „Uranii – Postępów Astronomii” i nie przegap żadnego numeru!
Więcej:
- Baza międzynarodowych i krajowych aktów prawnych dotyczących prawa kosmicznego
- International Space Law: United Nations Instrument – broszura z treścią głównych aktów prawa kosmicznego 2017 roku
- Manfred Lachs Space Law Moot Court Competition – konkurs dla studentów prawa organizowany przez IISL
- Mapa pokazująca zanieczyszczenie światłem w Europie
- Prawo kosmiczne (odc. 63) w Astronarium
- Archiwalne numery Uranii dostępne bezpłatnie w Cyfrowym Archiwum Uranii
Opracowanie: Magda Maszewska, Maciej Mikołajewski
Ilustracja: Prawo kosmiczne (odc. 63) w Astronarium
