Przejdź do treści

Nagroda Nobla 2019 z fizyki za egzoplanety i kosmologię

Laureaci Nagrody Nobla 2019 z fizyki

Laureatami Nagrody Nobla 2019 w dziedzinie fizyki zostali odkrywcy pierwszej planety pozasłonecznej krążącej wokół normalnej gwiazdy, Michel Mayor oraz Didier Queloz, a także naukowiec mający wielki wkład w odkrycia kosmologiczne - James Peebles.

Oto krótkie uzasadnienie od Komitetu Noblowskiego: nagroda została przyznana za wkład w nasze zrozumienie ewolucji Wszechświata i miejsca Ziemi w kosmosie. James Peebles otrzymał ją za teoretyczne odkrycia w kosmologii fizycznej, a Michel Mayor i Didier Queloz za odkrycie egzoplanety okrążającej gwiazdę typu słonecznego.

Wysokość nagrody wyniosła 9 milionów koron szwedzkich, czyli około 3,5 miliona złotych. Połowę tej kwoty otrzymał James Peebles, a drugą połowę wspólnie Michel Mayor oraz Didier Queloz.

James Peebles wniósł istotny wkład w badania kosmologiczne. Jest uznawany za jednego z głównych kosmologów drugiej połowy XX wieku. Jego teoretyczne prace pozwoliły przekształcić kosmologię w ciągu ostatnich 50 lat ze sfery spekulacji do naukowo rozwiniętej dyscypliny i stanowią podstawę dla naszego obecnego zrozumienia Wszechświata jako całości i jego ewolucji. Peebles jako jeden z pierwszych postulował istnienie tzw. mikrofalowego promieniowania tła (co zostało potem potwierdzone). Zajmował się kwestiami związanymi z Wielkim Wybuchem, pierwotną nukleosyntezą, zagadką ciemnej materii, czy powstawaniem struktur we Wszechświecie.

51 Pegasi - mapa

Wskazanie pozycji na niebie, w jakiej znajduje się układ planetarny 51 Pegasi. Michel Mayor oraz Didier Queloz odłosili w 1995 roku odkrycie w nim pierwszej planety krążącej wokół gwiazdy podobnej do Słońca. Źródło: Joahn Jarnestad/The Royal Swedish Academy of Sciences.

Z kolei odkrycie, którego dokonali Michel Mayor oraz Didier Queloz, wpływa na zrozumienie naszego miejsca we Wszechświecie w nieco innej skali niż kosmologiczna. Chodzi tutaj o potwierdzenie, że inne gwiazdy podobne do Słońca, także mają swoje planety. Obecnie naukowcy znają już ponad 4000 takich egzoplanet.

Warto tutaj wskazać, że Mayor i Queloz nie byli pierwszymi odkrywcami planet pozasłonecznych. Pierwsze egzoplanety odkrył kilka lat wcześniej polski astronom Aleksander Wolszczan (oraz Dale Frail). Co prawda są to planety okrążające pulsara, a nie "normalną" gwiazdę, jednak w kontekście uzasadnienia dla przyznania nagrody opulikowanego przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, dziwi pominięcie Wolszczana wśród nagrodzonych.

Sylwetki laureatów:

James Peebles, urodzony w 1935 r. w Winnipeg, Kanada. Doktorat w 1962 r. na Princeton University, USA. Obecnie Albert Einstein Professor of Science na Princeton University, USA.

Michel Mayor, urodzony w 1942 r. w Lausanne, Szwajcaria. Doktorat w 1971 r. na University of Geneva, Szwajcaria. Obecnie Professor na University of Geneva, Szwajcaria.

Didier Queloz, uroczony w 1966 r. Doktorat w 1995 r. na University of Geneva, Szwajcaria.Obecnie profesor na University of Geneva, Szwacjaria oraz University of Cambridge, Wielka Brytania

 

Więcej informacji:

 

Opracowanie: Krzysztof Czart

Źródło: Królewska Szwedzka Akademia Nauk

 

Na ilustracji:

Od lewej: James Peebles, Michel Mayor, Didier Queloz. Źródło: Niklas Elmedhed / Nobel Media.