100 lat niepodległości - astronomia i kosmos

Dzisiaj obchodzimy setną rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Z tej okazji przygotowaliśmy zestawienie różnych ciekawych wydarzeń z ostatnich stu lat, dotyczących astronomii i badań kosmosu, związanych z naszym krajem.

Zestawienie obejmuje wydarzenia różnego rodzaju, zarówno organizacyjne (np. powstanie instytucji lub organizacji), sprzętowe (np. rozpoczęcie pracy przez teleskop), jak i związane z odkryciami.

DataWydarzenie
Lata 1918-1945 
1919Ukazał się pierwszy numer poprzedniczki "Uranii"
1921Powstało Polskie Towarzystwo Przyjaciół Astronomii, które później przekształciło się w Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii (PTMA), działające do dzisiaj
1922Ukazał się pierwszy numer Uranii drukowanej, wtedy nosił tytuł Uranja, gdyż takie były ówczesne zasady ortografii
1922Polska przystępuje do Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU)
2 czerwca 1922Zbudowano obserwatorium astronomiczne na Lubomirze (zniszczone przez Niemców w 1944 r., odbudowane w 2007 r.)
19 lutego 1923W 450. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika w Toruniu powołano Polskie Towarzystwo Astronomiczne (PTA) zrzeszające zawodowych astronomów
1925Zaczęto wydawać Acta Astronomica - polskie naukowe czasopismo astronomiczne
1925Lucjan Orkisz zostaje pierwszym polskim odkrywcą komety: C/1925 G1 (Orkisz)
1925Antoni Wilk odkrywcą komety (później odkrył jeszcze komety w latach 1929, 1930, 1937)
29 lipca 1938Ukończono budowę Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznego na szczycie Pop Iwan (zostało zniszczone w czasie wojny, obecnie na terenie Ukrainy)
Lata 1945-1988 
1947Powstaje obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, zlokalizowane w miejscowości Piwnice koło Torunia
czerwiec 1947Do Polski do Torunia trafia historyczny teleskop Drapera (o którym można powiedzieć, że kilkadziesiąt lat wcześniej to dzięki niemu stworzono astrofizykę)
1952Założono obserwatorium astronomiczne w Ostrowiku (Uniwersytet Warszawski)
1953Dzięki inicjatywie Stefana Piotrowskiego zaczynają ukazywać się "Postępy Astronomii"
1954Pierwszy polski radioteleskop (OA UJ, Kraków)
30 czerwca 1954Całkowite zaćmienie Słońca widoczne z Polski (Suwałki, Sejny)
1954Założono Polskie Towarzystwo Astronautyczne (formalna rejestracja w 1956 r.)
4 grudnia 1955Wybudowano planetarium w Chorzowie - najstarsze i największe polskie planetarium
1956Polska reprezentowana w Międzynarodowej Federacji Astronautycznej (przystąpiło do niej Polskie Towarzystwo Astronautyczne)
1957Pierwszy instrument radioastronomiczny w toruńskim obserwatorium
1956Powstał Zakład Astronomii PAN (po późniejszych przekształceniach obecne Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie)
1957Pierwsza edycja szkolnej Olimpiady Astronomicznej (polska olimpiada jest jedną z najstarszych na świecie w swojej kategorii)
1958Pierwszy numer "Astronautyki" (obecnie czasopismo już się nie ukazuje)
1961Odkrycie pyłowych księżyców Ziemi przez Kazimierza Kordylewskiego, przy czym pierwsze obserwacje prowadził w 1956 r. (kwestia ich istnienia wzbudza dyskusje wśród naukowców, ale ostatnio pojawiły się nowe argumenty za ich istnieniem)
1962Zbudowano teleskop TSC 60/90 w obserwatorium w Piwnicach koło Torunia, do tej pory jest to największy teleskop optyczny na terenie naszego kraju
1964Przeniesienie Obserwatorium Astronomicznego w Krakowie do Fortu Skała
1965Narodowy Bank Polski wyemitował banknot obiegowy o nominale 1000 zł z wizerunkiem Mikołaja Kopernika
1969Początek Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego w Grudziądzu (OMSA)
1970Rakieta METEOR 2 osiągnęła pułap około 100 km, czyli umowny próg kosmosu
1973Specjalny Kongres Międzynarodowej Unii Astronomicznej odbył się w Polsce
1973Pierwszy polski przyrząd naukowy na satelicie (Interkosmos-9)
1973Pierwsze światło 60 cm teleskopu w Ostrowiku
1973Polska otrzymała od USA dwa okruchy gruntu księżycowego z misji Apollo 11 i 17 - pierwszy można można oglądać w planetarium w Olsztynie, natomiast drugi zaginął
1975W toruńskim obserwatorium pracę zaczął spektrograf szczelinowy
29 września 1976Powołano Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie (działalność rozpoczęło 1 lutego 1977 r.)
1976Pierwsze światło 60 cm teleskopu w Białkowie
1978Założono Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie, największy polski instytut astronomiczny
1978Mirosław Hermaszewski w kosmosie - pierwszy i jak dotąd jedyny polski kosmonauta
1978Początek pracy radioteleskopu RT-3 w toruńskim obserwatorium (średnica 15 metrów)
1980Pierwsze światło koronografu w Białkowie
1981Pierwsze obserwacje radioastronomicznej sieci VLBI z polskim udziałem
1983Założono Klub Astronomiczny Almukantarat
1983Po raz pierwszy przyznano Nagrodę i Medal im. Włodzimierza Zonna "Za popularyzację wiedzy o Wszechświecie"
1987Pierwsze światło 60 cm teleskopu na Suhorze
1 marca 1987Założono Pracownię Komet i Meteorów zrzeszającą osoby zainteresowane meteorami i innymi małymi ciałami Układu Słonecznego
Lata 1989-2018 
1989Satelita Interkosmos 24 (pierwszy projekt satelitarny z udziałem Polski)
1989Pierwsze światło 60 cm teleskopu w toruńskim obserwatorium
1990Powstała Fundacja Astronomii Polskiej im. Mikołaja Kopernika
1991Pierwszy numer czasopisma "Vademecum Miłośnika Astronomii"
1992Aleksander Wolszczan odkrywa pierwsze planety pozasłoneczne wokół pulsara PSR 1257+12
kwiecień 1992Startuje projekt OGLE
1992Pierwszy numer czasopisma "Meteoryt"
1994Obserwacje rozpoczął radioteleskop RT-32 (RT-4) w Centrum Astronomii UMK - największy polski radioteleskop (średnica 32 m)
1996Pierwsze światło 1,3-metrowego teleskopu w Obserwatorium Las Campanas w Chile
15 października 1997Startuje misja Cassini-Huygens, na pokładzie lądownika Huygens jest polski przyrząd (czujnik do pomiaru temperatury i przewodnictwa cieplnego) - to pierwszy polski udział w misji Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA)
1997Startuje witryna internetowa Postępów Astronomii (jedna z najstarszych astronomicznych stron w polskim internecie)
1998Połączenie "Uranii" i "Postępów Astronomii" w dwumiesięcznik "Urania - Postępy Astronomii"
2000Rusza portal Astronet.pl
2001Rusza portal Astronomia.pl (działał do 2011 roku)
kwiecień 2002Założono Polskie Towarzystwo Meteorytowe
2003Pierwszy w Polsce spektrograf echelle (Borowiec)
2004Zaczęła działać Polska Sieć Bolidowa
1 września 2005Pierwsze światło 11-metrowego teleskopu SALT w RPA (Polska ma udział 10%)
2005Ogłoszono znalezienie grobu i szczątków Mikołaja Kopernika (przy czym sprawa wzbudza kontrowersje do dzisiaj: czy faktycznie są to szczątki Kopernika)
2007W ramach Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy toruński radioteleskop nadaje sygnał do kilku pobliskich gwiazd
2007W Borowcu uruchomiono Poznański Teleskop Spektroskopowy (PST1), który stanowią dwa teleskopy o średnicach po 0,5 metra
2007Zespół astronomów pod kierownictwem Andrzeja Niedzielskiego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu odkrywa HD 17092 b – planetę pozasłoneczną należącą do gazowych olbrzymów (obecnie grupa ma na swoim koncie odkrycie około 20 planet)
2009Międzynarodowy Rok Astronomii 2009
2010Powstanie Polskiego Towarzystwa Rakietowego
2010 (?)W Arizonie zainstalowano Poznański Teleskop Spektroskopowy 2 (PST2) o średnicy 0,7 metra
19 lutego 2010Jeden z pierwiastków otrzymał oficjalnie nazwę "kopernik" (112, Cn, łac. copernicium)
2011Rok Jana Heweliusza 2011
czerwiec 2011Zaczyna pracę pierwszy z czterech teleskopów polskiego projektu Solaris (RPA, Argentyna, Australia)
2012Pierwszy numer czasopisma "Astronomia Amatorska" (później zmieniony na "Astronomia")
13 lutego 2012Wysłanie pierwszego w historii polskiego sztucznego satelity PW-Sat
2012Przystąpienie Polski do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA)
2013Założono Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego
21 listopada 2013Wysłanie pierwszego polskiego naukowego satelity Lem (projekt BRITE)
14 września 2013Po raz pierwszy przyznano Medal Bohdana Paczyńskiego
2014Powołano Polską Agencję Kosmiczną z siedzibą w Gdańsku
19 sierpnia 2014Start satelity Heweliusz (projekt BRITE) - 3. polski satelita
2014W Szczecinie zbudowano 60 cm amatorski teleskop, który nazwano Sowa
2015Premierowa emisja pierwszego odcinka popularnonaukowej serii "Astronarium" pokazywanej w Telewizji Polskiej i na YouTube
2015Międzynarodowa Unia Astronomiczna nadała gwieździe 55 Cancri nazwę Copernicus, krąży wokół niej 5 planet
8 czerwca 2015Otwarcie Obserwatorium Astronomicznego Królowej Jadwigi w Rzepienniku Biskupim (duże prywatne obserwatorium)
5 sierpnia 2015Polska przystępuje do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO)
13 sierpnia 2015Zainaugurowano 60 cm amatorski teleskop w Niedźwiadach (nazwano go: Roland)
21 sierpnia 2015Startuje polska część sieci LOFAR (stacja w Bałdach, a później także w Łazach i Borówcu)
16 października 2017Ogłoszono odkrycie zderzenia dwóch gwiazd neutronowych i kilonowej - w badaniach wzięło udział m.in. około 50 polskich astronomów
2018Polacy uczestniczą w ważnych badaniach 'Oumuamua - pierwszego obiektu, który dotarł do Układu Słonecznego z przestrzeni międzygwiazdowej

 

Opracowanie: Krzysztof Czart, Rafał Grabiański, Elżbieta Kuligowska, Agnieszka Nowak