Przejdź do treści

Projekt Polski Cyfrowej „openSPACE” rusza w CBK PAN

CBK PAN

Z początkiem maja bieżącego roku Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN) przystąpiło do projektu „openSPACE – repozytorium otwartych danych wysokiej wartości z obserwacji Ziemi i kosmosu” w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020, którego celem będzie uporządkowanie oraz digitalizacja zasobów danych naukowych zgromadzonych przez lata istnienia i funkcjonowania instytutu.

W Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN) rozpoczęto realizację projektu „openSPACE – repozytorium otwartych danych wysokiej wartości z obserwacji Ziemi i kosmosu”, dzięki któremu zbierane w instytucie na przestrzeni lat wyselekcjonowane dane o niezwykle istotnej wartości dla nauki zostaną uporządkowane, odpowiednio ustandaryzowane i co najważniejsze – zarchiwizowane w formie cyfrowej.

Digitalizacja i publiczna dostępność danych Centrum stanowią główne założenia projektu openSPACE, przy czym powstałe w efekcie zbiory przeznaczone do upowszechnienia będą gotowe do wykorzystania za darmo w Internecie.

CBK PAN jest jedyną instytucją w Polsce, prowadzącą prace naukowe i techniczne, oparte na eksperymentach kosmicznych w zakresie fizyki przestrzeni kosmicznej, oraz fizycznych i geodynamicznych badaniach planet i Ziemi. Tutaj rozwijane są praktyczne zastosowania działalności kosmicznej, m.in. poprzez poszerzanie zastosowania technik satelitarnych w monitorowaniu powierzchni lądów, prowadzeniu obserwacji obszarów granicznych Unii Europejskiej, wykorzystaniu nawigacji satelitarnej i obserwacji Ziemi w sytuacjach kryzysowych.

Instytut od momentu powstania w 1977 roku jest predestynowany do prowadzenia badań naukowych i działań na rzecz rozwoju branży kosmicznej w Polsce. Przez lata funkcjonowania Centrum zgromadziło ogromne i cenne zasoby nauki o unikalnym charakterze. Dotyczą one w szczególności danych o przestrzeni międzyplanetarnej, wokółziemskiej i na Ziemi, a także fizyki Słońca – wszystkie z szeregiem praktycznych zastosowań.

Instytut prowadzi specyfikowane badania naukowe dotyczące obserwacji Ziemi i kosmosu w oparciu o dane latami zbierane dzięki specjalistycznym aparaturom, które zostały tu skonstruowane i eksploatowane. Przez cały okres działalności w CBK PAN zbudowano około 70 skomplikowanych urządzeń rejestrujących najróżniejsze dane, często w pojedynczych egzemplarzach – to bezcenne funkcjonujące prototypy, które generują unikatowe dane oraz informacje. Wartość i unikalność takich materiałów wynika również z długości okresu, w jakim są zbierane. Im dłuższy okres odwzorowywania parametrów sfery okołoziemskiej, tym wyższa wartość zbioru. Nie ma obecnie w Polsce alternatywnych równie wartościowych źródeł danych takiego formatu, do tego zbieranych na przestrzeni tak szerokiego przedziału czasu (od 1957 roku). Zasoby te są jednak obecnie rozproszone, na różnych, także analogowych nośnikach – praktycznie niedostępne do wykorzystania dla szerszego grona interesantów, nie tylko naukowców.

Dane naukowe CBK PAN obejmują różne grupy materiałów – dokumentację Polskiej Aparatury Kosmicznej (PAK), niedostępne wydania kwartalnika naukowego Artificial Satellites, raporty roczne CBK PAN, publikacje konferencyjne pracowników, publikacje w czasopismach naukowych, doktoraty i habilitacje podjęte w CBK PAN, patenty.

Druga grupa to nieprzetworzone dane pomiarowe dotyczące nauki, czyli jonogramy, raporty pomiarów laserowych z Obserwatorium Astrogeodynamicznego w Borówcu (obserwacje przestrzeni okołoziemskiej oraz rejestracja obiektów, w tym UFO), zbiór danych grawimetrycznych i klinometrycznych rejestrowanych w Obserwatorium w Książu (pozwalający m.in. uprzedzać o trzęsieniach w kopalniach), dane pomiarowe z dwóch polskich satelitów LEM i HEWELIUSZ, dane z eksperymentów kosmicznych z Polskiej Aparatury Kosmicznej, i inne.

Do tej pory proces zamówienia na dane z CBK PAN oraz ich udostępnienia przebiegał standardowo w oparciu o kontakt telefoniczny i mailowy. Jednak ponowne wykorzystywanie surowych czy przetworzonych danych bywa niekiedy utrudnione ze względu na różne czynniki – poprzez rozproszenie materiałów naukowych, brak ich ustandaryzowania i digitalizacji. Okazuje się, że niektóre z nich są obecnie zupełnie niedostępne do powtórnej eksploatacji.

Ponieważ wartość danych CBK PAN stanowi nieoceniony potencjał społeczno-gospodarczy, projekt „openSPACE – repozytorium otwartych danych wysokiej wartości z obserwacji Ziemi i kosmosu” wypełni lukę związaną z rozwiązaniem takich i podobnych problemów.

Celem projektu openSPACE jest cyfrowe udostępnienie zasobów informacyjnych dotyczących obserwacji Ziemi i kosmosu właśnie poprzez ich digitalizację, a dodatkowo oznaczenie, czyszczenie, podniesienie jakości z opisem wystandaryzowanych metadanych, a także upowszechnienie tych materiałów w Internecie w sposób bezpłatny, otwarty, z oznaczoną jakością, która pozwoli na ich efektywne szerokie wykorzystanie. Projekt zakłada zbudowanie w ciągu 3 lat dwóch baz danych – dane naukowe CBK PAN oraz nieprzetworzone surowe dane pomiarowe dotyczące nauki – które oprócz walorów niewątpliwie ważnych dla poszerzenia wiedzy społeczeństwa, możliwości wykorzystania ich w badaniach naukowych, a także na rzecz administracji publicznej i społeczeństwa ogólnie, pozwolą na rozwój wielu branż, nie tylko kosmicznej.

Digitalizacja obejmuje prawie milion odwzorowań dokumentów tworzących zbiory informacji sektora publicznego. W wyniku digitalizacji zbiorów danych w ramach projektu openSPACE ogromna ilość materiałów, w tym badań i opracowań naukowych, będzie dostępna do wykorzystywana w różnych celach: komercyjnych, w administracji publicznej oraz edukacji.

Źródło: CBK PAN

Foto: Paweł Z. Grochowalski